شیرین کنندها هم میتوانن مضر و هم مفید باشند که برای خوش طعم شدن به مواد غذایی و نوشیدنی ها اضافه میشوند که میتوان طبیعی یا مصنوعی باشند. شیرین کنندهای طبیعی به شکر، عسل و غیره اشاره کرد که از کالری بالایی برخوردار هستند که مضراتی برای بدن دارند ازجمله عوارض آن اشاره کرد که چاقی، دیابت، پوسیدگی دندانها و غیره نام برد و از طرفی دیگر شیرین کنندهای مصنوعی که طی چند سال گذشته بیشتر مورد توجه صنایع غذایی و دارویی قرار گرفته اند که عملکرد این نوع مواد بدون داشتن کالری و دادن طعم خاص به غذا و نوشیدنی ها، بهترین جایگزین برای مواد قندی هستند بخصوص برای افرادی که دارای دیابت یا کسانی که دنبال کاهش وزن هستند.
قندها به طور طبیعی در بسیاری از غذاها، میوه ها، لبنیات، برنج و غیره وجود دارند. اما به طیف گستردهای از غذاهای فرآوری شده نیز اضافه میگردد. شایان ذکر است مصرف بیش از حد شیرین کنندهای طبیعی منجر به مشکلاتی برای بدن میشود. در زیر به برخی از شیرین کنندها اشاره میشود.
فروکتوز یا قند میوه، یک قند ساده است که در بسیاری از میوه ها و گیاهان یافت میشود و اغلب به گلوکز متصل شده است که منجر به تشکیل دی ساکارید و ساکارز را تشکیل میدهد این قند همراه با گلوکز و گالاکتوز یکی از سه منوی اصلی ساکارید غذایی که در طول هضم غذا به صورت مستقیم توسط روده طی فرایندی به خون جذب میشود. سپس کبد بیشترین فروکتوز و گالاکتوز را برای توزیع در جریان خون یا رسوب به گلیکوژن به گلوکز تولید میکند.
ساخارین (ساکارین)
این ماده 450 مرتبه شیرین تر از ساکارز هست و اگر غلظت آن بیشتر از حد معمول بالاتر برود باعث مزه تلخ میشود. در بدن انسان ساکارین به سهولت جذب شده و توسط ادرار دفع میگردد.
سیکالماتها
میزان شیرین آن 40 برابر بیشتر از ساکارز است. سیکالمات ها دارای ویژگی هستند که از تلخی خاص ساخارین جلوگیری میکند، استفاده این مواد در صنعت غذایی و دارویی ممنوع میباشد.
مصرف بیش از حد قندهای طبیعی از جمله فروکتوز (به ویژه از نوشیدنی های شیرین شده با شکر) ممکن است به مقاومت با انسولین، چاقی، افزایش کلسترول LDL و تری گلیسرید منجر شود.
سازمان ایمنی مواد غذایی اروپا (EFSA) در سال 2011 اظهار داشت که فروکتوز به دلیل تأثیر کمتر بر سطح قند خون از غذا نسبت به ساکارز و گلوکز در غذاها و شیرین شونده ها با شکر ارجعیت داشته باشد.
در عین حال به این نکته منفی بلقوه اشاره کرد که مصرف زیاد فروکتوز ممکن است منجر به عوارض متابولیکی مانند دیس لیپیدمی، مقاومت به انسولین و افزایش چربی احشایی شود.
شیرینی فروکتوز زودتر از ساکارز یا گلوکز حس میشود و حس چشایی به اوج خود میرسد و سریعتر از ساکارز کاهش میابد در واقع جنگ بین ساکارز و گلوکز هست در این راستا کمیته مشورتی علم تغذیه بریتانیا در سال 2015 ادعاهای مربوط به ایجاد اختلال های متابولیک توسط فروکتوز را رد کرد و اظهار داشت که شواهد کافی برای اثبات این موضوع وجود ندارد که مصرف فروکتوز، در سطح مصرف شده در رژیم غذایی آسیبی جدی به بدن برساند.
در شیرین کنندهای طبیعی میتوانند باعث پیری زودرس، پوسیدگی دندان ها، و مواردی دیگر که از کیفیت زندگی انسان ها در آینده به چالش میکشد.